Tarix bəzən susar, amma dağlar danışar. Kəlbəcərin qoynunda, sıldırım qayaların arasında bir kənd var — Başlibel. Adı kimi başı ucalarda olan bu kənd, 1993-cü ilin yazında bir xalqın yaddaşına əbədi həkk olunacaq bir faciəyə şahidlik etdi. O gün dağlar hönkür-hönkür ağladı, dərələr sükuta büründü, çünki insanlıq Başlibeldə bir daha sınandı.
1993-cü ilin aprelində, Kəlbəcərin erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı zamanı yüzlərlə insan doğma yurdunu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Lakin 62 nəfərlik bir qrup — qocalar, qadınlar, uşaqlar — mühasirəni yara bilmədi. Onlar dağlara, Başlibelin meşələrinə, mağaralarına sığınıb bir möcüzə gözlədilər. Hər keçən gün, hər gələn gecə bir ümid idi: bəlkə sabah bu cəhənnəm bitər…
Amma 18 aprel 1993-cü il tarixində onların gizləndiyi yeri düşmən tapdı. Silahsız, dinc insanların üstünə güllə yağdı, mərhəmətsizcə qətlə yetirildilər. Qətlə yetirilənlər arasında uşaqlar, analar, qocalar vardı. Bəziləri diri-diri yandırıldı, bəziləri amansız işgəncələrlə öldürüldü. Dağlar bir daha o səssizliyi unutmadı…
Bu bir savaş deyildi — bu, insanlığa qarşı törədilən cinayət, bir xalqın kimliyinə edilən hücum, bir kəndin yandırılan yaddaşı idi.
Başlibel faciəsi, təkcə Kəlbəcərin deyil, bütün Azərbaycanın qan yaddaşıdır. Orada təkcə insanlar yox, həm də uşaqlıq xatirələri, toy çalğıları, nənə nağılları, bahar çiçəkləri qətlə yetirildi.
Bu faciəni unutmaq – bir daha onu yaşamaq deməkdir.
Bu gün biz yalnız o şəhidlərin xatirəsinə ağlamırıq. Biz həm də söz veririk — sizin harayınız unudulmadı, unutdurmayacağıq! Dağların qoynundakı o yanıqlı səs, bu xalqın ürəyində əbədi yaşayacaq.
Başlibel faciəsi təkcə ölüm yox, həm də bir xalqın qürurudur. Biz susmadıq, susmayacağıq. Unutmadıq, unutdurmayacağıq.
Yalçın Ağayev
Bashlibel.az
Bashlibel.az
Həmin faciənin canlı şahidi və iştirakçılarından biri 113 gün ailəsi ilə birlikdə düşmən mühasirəsində sağ qalmaq üçün mübarizə aparan Başlıbelin şairi Ələkbər Sönməz gözləri ilə gördüyü faciəni qələmə almış, elə orada daşların üstündə oturaraq, dizinin üstündə çox şerlər yazdı. Mühasirədən çıxandan sonra bu şerləri “Tarixin qan yaddaşı” poemasında birləşdirdi:
El tərk etdi aprelin birində
Kəndin boş qaldığın gözümlə gördüm.
Çöllərə dağılan qoyun-quzunun
Ac qurdlar qırdəğın gözümlə gördüm.
Kəsildi yolumuz, dayandı maşın,
Hərə bir yol ilə qaçırdı başın,
Bir birdən ayrılan qohum-qardaşın,
Şivən qopardığın gözümlə gördüm.
Ey bəxti,taleyi,günləri qara,
Kimsədən dərdinə olmadı çarə
Kimsəsiz,köməksiz yazıq Gülara,
Soyuqdan donduğun gözümlə gördüm.
Allahdan şəhidlərimizə rəhmət diləyirəm. Mühasirədən çıxaraq, sağ qalanlara Allahdan səbr və can sağlığı arzu edirəm. Şairimiz Ələkbər Sönməzə yaradıcılıq uğurları arzu edirəm.
1993-cü ilin sentyabr ayında Başlıbel faciəsi barədə, kəndin qarət edilməsi və sakinlərin Portda kahalarında qətlə yetirilməsinin təfərrüatları barədə hadisələrin iştirakçıları Ələkbər Sönməz Və Qədim dayının danışdıqlarını maqnitofona yasdırdım və həmin kassetin surətini Azərbaycan radiosuna göndərdim. 1993-cü il 2 noyabrda saat 18:30-da “Ön cəbhədən üzü bəri” adlı verilişdə jurnalist Kamalə Abdinova 1 saat ərzində həmim lent yazısının 1-ci hissəsini səsləndirdi və jurnalist özü şərhlər verdi. Noyabrın 9-da saat 18-30-da isə “Ön cəbhəyə doğru” adlı verilişdə həmin hadisələr barədə Ələkbər Sönməzin öz səsi ilə şerləri verildi.
Allahdan şəhidlərimizə rəhmət diləyirəm. Mühasirədən çıxaraq, sağ qalanlara Allahdan səbr və can sağlığı arzu edirəm. Şairimiz Ələkbər Sönməzə yaradıcılıq uğurları arzu edirəm.