İnsanlıq tarixi boyunca söz – ilkin mənada danışıq, sonra yazı – həmişə mədəniyyətin əsası olub. Minilliklər öncə gil lövhələrdə yazılan dastanlardan tutmuş, Orta əsrlərin əl yazmalarına, Quttenberqin mətbəəsindən çıxan ilk kitabdan bu günə qədər – kitab insan düşüncəsinin daşıyıcısı olub. Bəs indi sual yaranır: Kitab əsri artıq bitibmi?
Forma dəyişdi, mahiyyət qaldı
Bəli, texnologiya dəyişdi. Rəqəmsal çağ gəldi. İndi insanların əllərində kitab yox, telefon var. Səhifə çevirmək əvəzinə barmaqla ekran sürüşdürürük. Kitab mağazası yerini onlayn platformalara verdi – Amazon, Kindle, Audible…
Lakin unudulmamalıdır ki, kitab – forma yox, ideyadır. Bir insanın düşüncəsi başqa bir insana ötürülürsə, bu, yenə də kitabdır – istər kağızda olsun, istərsə ekranda. Sadəcə yazı kağızdan buluda köçüb.
İnformasiya bolluğunda düşüncə aclığı
Zamanla insanlar daha çox məlumat istehlak etməyə başladılar. Qısa videolar, postlar, xəbər başlıqları ilə dolu bir dünya. Amma bu bolluğun içində düşüncə aclığı var. Çünki məlumat var, ancaq mənaya çevrilmiş bilgi – yəni hikmət – yox dərəcəsindədir.
Kitab bu mənada hələ də tayı-bərabəri olmayan bir vasitədir. O, insanı düşünməyə məcbur edir. Səbir, diqqət və sükut tələb edir. Və insanı dəyişdirə bilir – bu, sosial media postunun bacarmadığı bir şeydir.
Yeni oxucu, yeni yazar
Zaman dəyişir, nəsil dəyişir. Bugünkü oxucu fərqlidir – daha sürətli, daha vizual, daha interaktiv. Amma eyni zamanda o da həqiqəti, dərinliyi, mənanı axtarır. Sadəcə onu harada və necə təqdim etdiyimiz fərqli olmalıdır.
Eyni qaydada, yazıçı da artıq təkcə kitab yazan insan deyil. O, həm də öz fikrini video, podkast, sosial platforma ilə bölüşən bir məzmun yaradıcısıdır. Amma onun içində yenə də kitabın ruhu yaşayır.
Nəticə: kitab əbədidir
Kitab əsri bitməyib. O, təkamül edib. Əsrlərdir yaşayan bu mədəniyyət forması – yazı və fikrin ötürülməsi – hələ də canlıdır. İnsan var olduqca, söz yaşayacaq. Söz yaşadıqca, kitab var olacaq.
Və bəlkə də gələcəkdə kitablar hologram olacaq, ya da süni intellekt vasitəsilə beyinlərə ötürüləcək. Amma yenə də bu, bir insanın başqa bir insana söylədiyi bir hekayə, bir fikir, bir sual olacaq. Bu isə kitabın əsl mahiyyətidir.
Səbuhi Ağayev
Bashlibel.az
