Milli mentalitet, bir cəmiyyətin öz ənənə və dəyərlərinə əsaslanan həyat tərzidir. Hər xalqın öz milli kimliyi, adət-ənənələri, dəyərləri və tarixi vardır ki, bu da onun gələcək nəsillərinin formalaşmasında əvəzolunmaz rol oynayır. Ancaq son illərdə globalizasiyanın və müasir həyat tərzinin təsiri ilə bir çox gənc bu mentalitetdən uzaqlaşmağa başlayıb. Bu dəyişiklik, yalnız sosial və mədəni deyil, həm də təhsil və tərbiyə sahələrində böyük təsirlər yaratmaqdadır. Bu məqalədə milli mentalitetdən uzaqlaşmanın şagird tərbiyəsinə, ailə münasibətlərinə və cəmiyyətə olan təsirlərini geniş şəkildə nəzərdən keçirəcəyik.
Milli Mentalitetin tərbiyədəki əhəmiyyəti
Milli mentalitetin, xüsusilə də təhsil və tərbiyə sahəsində böyük əhəmiyyəti vardır. Bu mentalitet uşaqların və gənclərin əxlaqi, mənəvi və sosial inkişafını müəyyən edir. Ənənəvi dəyərlər, uşaqlara cəmiyyətdə düzgün davranış qaydalarını öyrədir, onları hörmət, əməksevərlik, şəxsiyyətin inkişafı və millətə qarşı məsuliyyət hissi ilə tanış edir. Şagirdin milli kimliyi ilə qürur duyması və bu kimliyi qoruyub saxlamağa çalışması, onun həm şəxsi həyatında, həm də sosial münasibətlərində daha məsuliyyətli və güclü olmasına səbəb olur.
Ancaq, qloballaşma və qərb mədəniyyətinin təsiri altında bəzi gənclər milli mentalitetdən uzaqlaşmağa başlayırlar. Bu dəyişiklik, ilk növbədə, cəmiyyətin ənənəvi dəyərlərinin zəifləməsinə və gənclərin kollektiv məsuliyyət hissini itirməsinə səbəb olur. Onlar daha çox fərdi azadlığa və şəxsiyyətin sərbəstliyinə dəyər verərək, milli kimliyi və onun formalaşdırdığı dəyərləri ikinci plana atırlar. Bu isə, öz növbəsində, sosial münasibətlərdə problemlər yaradır və bir çox hallarda gənclərin məktəbdə və cəmiyyətdə davranışlarına mənfi şəkildə təsir edir.
Şagird tərbiyəsində ailənin rolu
Ailə, uşağın həyatında ilk və ən mühüm tərbiyəvi faktordur. Şagirdin düzgün formalaşmasında və mənəvi dəyərlərini qazanmasında ailənin rolu çox böyükdür. Ailə, uşağa yalnız həyat bacarıqlarını öyrətmək deyil, həm də onu mədəni və əxlaqi baxımdan zənginləşdirmək üçün bir çox imkanlar təqdim edir. Ailə içində uşaqlar, cəmiyyətin əsas qaydalarını, etik dəyərləri və insanlara qarşı hörmət göstərməyin əhəmiyyətini öyrənirlər.
Milli mentalitetdən uzaqlaşan gənclər arasında, xüsusən də zəif ailə münasibətləri olan, ənənəvi dəyərləri düzgün qəbul etməyən və təbliğ etməyən ailələrdə, məktəblə əlaqə zəifləmiş olur. Bu, şagirdlərin məktəbdə davranış problemlərinə və fiziki zorakılığa yol açan vəziyyətlərə gətirib çıxara bilər. Çünki əgər evdə uşağa düzgün tərbiyə verilmirsə, bu, onun məktəbdə də eyni aqressiv və hörmətsiz davranışlar sərgiləməsinə səbəb ola bilər. Valideynlərin və ailənin müsbət təsiri olmadan şagirdlərdə müsbət davranışların formalaşması çətinləşir.
Fiziki zorakılıq və müəllimə qarşı hörmətsizlik
Milli mentalitetdən uzaqlaşan bəzi gənclər arasında müəllimlərə, valideynlərə və digər cəmiyyət üzvlərinə qarşı hörmətsizlik və fiziki zorakılıq hallarının artması müşahidə olunur. Bu, xüsusilə ailə içində təhsil və əxlaqi dəyərlərin zəif olduğu hallarda daha aydın hiss olunur. Ailənin təsirindən məhrum olan, müasir cəmiyyətin təzyiqləri ilə formalaşan uşaqlar, tez-tez özlərini ifadə etmək üçün aqressiya və zorakılığa əl atırlar.
Bu cür davranışların qarşısını almaq üçün, məktəblər və cəmiyyət təkcə uşaqlara əxlaqi dəyərləri aşılamaqla kifayətlənməməli, eyni zamanda ailə ilə sıx əməkdaşlıq qurmalı və şagirdə düzgün tərbiyə vermək üçün mütəmadi dəstək olmalıdır. Ailənin məktəbə yaxınlığı və tərbiyəvi funksiyaları arasında müsbət əlaqə, uşağın tərbiyəsində ən böyük təsirə sahib olan faktorlardan biridir.
Milli Mentalitet və Cəmiyyətin Gələcəyi
Milli mentalitetdən uzaqlaşma yalnız şagird tərbiyəsinə deyil, həm də cəmiyyətin gələcəyinə böyük təsir göstərə bilər. Əgər yeni nəsil öz milli kimliyindən uzaqlaşarsa və ənənəvi dəyərləri gözardı edərsə, bu, cəmiyyətin struktural boşluqlarına və sosial problemlərə gətirib çıxara bilər. Cəmiyyətin birliyi, həmrəylik və qarşılıqlı hörmət prinsipləri zəifləyər, fərdiyyətçilik və cəmiyyətə qarşı məsuliyyətsizlik artar.
Digər tərəfdən, milli mentaliteti qoruyub inkişaf etdirən bir cəmiyyət, öz dəyərlərinə sadiq qalaraq, gələcək nəsillərə güclü mənəvi təməl verə bilər. Bu, yalnız milli kimliyin qorunmasına deyil, həm də cəmiyyətin sosial və iqtisadi inkişafına müsbət təsir edər.
Nəticə
Milli mentalitet, yalnız keçmişin əks-sədası deyil, həm də cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran əvəzsiz bir faktordur. Bu mentalitetdən uzaqlaşan şagirdlər, yalnız şəxsi inkişaflarında çətinliklərlə üzləşmir, eyni zamanda cəmiyyətə də mənfi təsir göstərə bilirlər. Ailə, məktəb və cəmiyyətin birlikdə çalışması, uşaqların doğru tərbiyə alması və ənənəvi dəyərlərin qorunması bu prosesin qarşısını almaq üçün mühüm rol oynayır.
Milli mentalitetin güclü təməlini qoruyub inkişaf etdirmək, gələcək nəsillərin tərbiyəsində və cəmiyyətin inkişafında əsas şərtlərdən biridir. Yalnız bu zaman cəmiyyət sağlam, güclü və birgə inkişaf edə bilər.
Yalçın Ağayev
Bashlibel.az
Bashlibel.az
